Bitcoin Nedir? Klasik Para Birimlerinden Farkları Nelerdir?

Bitcoin para birimi, Nakamoto isimli bir kişi ya da kuruluş tarafından 2008 yılında 9 sayfalık bir rapor ile ortaya çıkmıştır. Bu raporda Nakamoto (2008) isimli kullanıcı bu kripto para biriminin çıkış amacı olarak, internet üzerinden para transferleri ve/veya mal, hizmet alımları sırasında üçüncü bir kuruluşun olmasının zorunluluk ve gereklilik haline gelindiğini, bu zorunluluk sonucu yüksek komisyon bedellerini ödeme şartı oluşturduğunu ve para transferlerinde alt limit ile üst limit getirilmesi ile birlikte işlemlerin kısıtlı hale gelmesini, bunun akabinde hali hazırda olan sistemin güvene dayalı bir sistem oluşundan kaynaklanan bir zayıflık içerdiğini ileri sürmüştür. 

Bir diğer ifade ile; bu sistem ile güvenli bir aracı olmaksızın elektronik para alışverişinin gerçekleşmesinin amaçlandığı da ifade edilmektedir. Buna göre aracı kuruluşların kaldırılması hem işlemlerin gönderi ve alıcı arasında gerçekleşmesine imkan sağlayacak hem de aracılardan kaynaklanan işlem maliyetlerini düşürecektir. 

Ülkemizde ise Bitcoin kullanımının oldukça sınırlı düzeyde olup, Türkiye çapında derlenmiş herhangi bir veri bulunmamakla birlikte Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu 25 Kasım 2013 tarihinde yaptığı ve “herhangi bir resmi ya da özel kuruluş tarafından ihraç edilmeyen ve karşılığı için güvence verilmeyen bir sanal para birimi olarak bilinen Bitcoin, mevcut yapısı ve işleyişi itibarıyla Kanun kapsamında elektronik para olarak değerlendirilmemekte, bu nedenle de söz konusu Kanun çerçevesinde gözetim ve denetimi mümkün görülmemektedir“ ifadesini içeren bir duyuru ile BTC’ye değinerek sanal paranın kullanıcılarını uyarmıştır. 

“Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System”

Satoshi Nakamoto’nun yazmış olduğu “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System” yani “Bitcoin: Eşten Eşe Nakit Ödeme Sistemi” adlı makalesinde işlemler ile ilgili bilgiler vermiştir. Elektronik parayı bir imza zinciri olarak tanımlamış olup, bu paranın her sahibi kendisinden bir sonraki işleme gönderirken kendi imzası ile bir önceki işlemin özetini ve bir sonraki sahibin açık anahtarını imzalar. Buradaki önemli durum ise, işlemlerin tekrara düşmesi durumu olacak olup, bunun için işlemlerde doğrulama önemli olmaktadır. Burada banka gibi güvenilir bir taraf olmadığı için işlemler açıkça ilan edilmeli ve tüm işlemlerin bilgisine ulaşabilmelidir. Ayrıca katılımcılar bu işlemlerin sırasını da bilmeleri gerekmektedir. Onaylanma mekanizmasını bu şekilde oluşturmuş yapıya dair şekilsel açıdan ifadesi aşağıda yer almaktadır. 

Bitcoinin avantajlarına bakıldığında; zaman ve mekân sınırlaması yoktur. Kişi istediği zaman işlemi gerçekleştirebilir ve banka gibi, ATM gibi yerlere ihtiyaç olmadan kolayca fiziksel mekân olmadan işlem tamamlanmış olur. Transfer çok hızlı olmakla birlikte, sanal cüzdan ile saklamak gayet kolay olmaktadır. Uluslararası olarak sadece ülke çapında değil, dünyanın hemen her yerinde işlem imkânı vardır. Bunun dışında, ülkelerin ekonomik sorunlarından etkilenmesi gibi bir durum söz konusu değildir. Ücret ve komisyon normal bankacılık işlemin-de olduğu gibi yoktur çünkü merkezi bir otorite olmadan yukarıdaki işlemlerde olduğu gibi direkt olarak gerçekleşmektedir. Ayrıca, ödemelerde herhangi bir alt sınır bulunmamaktadır.

Bitcoin’in dayandığı teoriler oldukça teknik içerikli olsalar da, kullanımı çok kolaydır. Cüzdan (wallet) programlarından herhangi bir tanesini yükleyip, Bitcoin alıp-satmaya ve transfer etmeye hemen başlanabilir. Bitcoin cüzdanları, kişilerin sahip olduğu Bitcoin’leri saklayan ve üzerinde işlem yapılmasına olanak sağlayan programlardır.

Bitcoin transferlerinin güvenliği ve üretiminde kriptoloji kullanıldığı için kripto-para (cryptocurrency) olarak da tanımlanır. Bitcoin bir şirket ya da kurum değildir, herhangi bir yönetim merkezi yoktur, herhangi bir kişi ya da kuruma ait değildir. Herhangi ülkenin merkez bankasıyla ilişkili olmadığı için hiçbir ülkenin ekonomik durumundan da etkilenmez.

Hangi Avantajları Sunar?

Bitcoin sisteminde ödemelerde gecikme, sıkıntılı banka transferleri, EFT, Havale, SWIFT masrafları, hesap işletim ve kredi kartı ücretleri yoktur. Herhangi biri, 7/24, ücretsiz olarak birkaç dakika içerisinde başka birine, bilgisayar veya cep telefonu kullanarak Bitcoin gönderebilir. Hiç bir hükümet yetkilisi bu fonlara el koyamaz ve hiç bir banka bu transferleri engelleyemez. 

Bitcoin arzı, merkezi olmayan küresel ağdaki gönüllü bilgisayarların işlemci güçleriyle yapılır. Açık kaynak kodlu madenci yazılımını çalıştırarak, Bitcoin ağına dahil olan herkes, isterse madenci olabilir ve Bitcoin üretebilir. Bitcoin’ler, madencilik adı verilen, transfer işlemleriyle uğraşırken karmaşık bir matematik problemini, birbirleriyle yarışarak çözen, madenciler aracılığıyla arz edilir. Problemi çözen madenci belli miktar Bitcoin ile ödüllendirilir.

Klasik Para birimlerinden ayıran temel özellikler

Alışılmış klasik para birimleri ve ödeme şekilleri ile karşılaştırıldığında Bitcoin’i diğer para birimlerinden ayıran temel özellikler sırayla;

  1. Merkezi bir otoriteye bağlı değildir,
  2. P2P teknolojisi ile işlem yapar,
  3. Dijital bir ortamda hazırlanır ve kullanılır,
  4. Arzında bir limitin yoktur,
  5. Bilgisayar algoritmaları ile tasarlanan çok kompleks bir üründür,
  6. Sınırlı bir kabul ve kullanım alanı vardır,
  7. İşlemlerin onaylanması yaklaşık 10 dakika gibi kısa bir zaman alır,
  8. Bitcoin hesaplarının herhangi bir kamu ya da özel kuruluş tarafından sigortalanmaz. 

Bitcoin Madenciliği Nedir? Madenciler Nasıl Çalışır?

Bitcoin yüzde 1300 arttı: Balon mu, yatırım aracı mı, son durum nedir?

 

Kaynakça:

  1. Elektronik Para ve Finansal Piyasalar Arasındaki İlişki, Hakan BİLİR-Şerif ÇAY, 2016, Makale
  2. İşletme Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi (Elektronik Para Ve Sanal Para: Bitcoin Geleceğin Para Birimi Olabilir Mi?), Mert Yılmaz ÖZBAŞ, 2018
  3. Türkiye İş Bankası İktisadi Araştırmalar Bölümü, 2014, Elektronik Para Birimleri, Doğuhan ATIŞ
  4. https://bitcoin.org/bitcoin.pdf
  5. Kripto Para Birimlerinin Parlak Geleceği, 2019, Murat KESEBİR- Bülent GÜNCELER, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi No. 17, s.601-621
  6. Sanal Para Bitcoin, 2014, Asuman SÖNMEZ, Makale
  7. https://www.btcturk.com/yardim/bitcoin-nedir